X
تبلیغات
به وبلاگ مدرسه دخترانه فرشته خوش آمدید - درمان اختلالات دیکته نویسی

به وبلاگ مدرسه دخترانه فرشته خوش آمدید

درمان اختلالات دیکته نویسی

(مقاله پیش رو توسط سر کار خانم رستمی معاون آموزشی مدرسه فرشته نوشته شده )

شاره : همان طوركه ميدانيم،يكي ازانتظارات معلمان دوره ابتدايي اين است كه متني را كه براي املا انتخاب كرده است،دانش آموز بتواند املاي درست آن را بنويسد.بعد از گفتن املا، املاي دانش آموزان را جمع آوري كرده وآن را تصحيح مي كنيم . سپس براي اصلاح غلط دانش آموزان به روشهاي مختلف متوسل مي شويم . در اين مقاله به درمان و ترميم بعضي از انواع غلطها اشاره شده است . تعريف املا : املا يك كلمه عربي است كه وارد زبان فارسي شده است . املا يعني تبديل گفتار به نوشتار (ازبرنويسي ) است . اهداف املا نويسي : 1) صحيح نوشتن كلمات رايج در زبان فارسي ( نوشتاري ) 2)صحيح نوشتن كلمات رايج در كل كتابهاي درسي . 3) تشخيص اشكالات دانش آموزان 4) ارزيابي دانش آموزان و نمره دادن  5) افزايش مهارت نوشتن  .  دانش آموزان زيادي وجود دارند كه در درس ديكته دچار مشكل هستند و به نسبت تعداد غلطهايي كه مرتكب مي شوند ، نمرات كمتري دريافت مي كنند . معمولا معلمان و والدين براي تقويت ديكته آنان به راههاي زير متوسل مي شوند : 1) به كودك پند و اندرز مي دهند  و از آنان كوشش بيشتري را طلب مي كنند . 2) كودك را تحقير، سرزنش و مواخذه مي كنند . 3) به سرزنش و انتقاد از معلم مي پردازند .4) هر كدام از والدين ، والد يا عضو ديگري از خانواده را مقصر مير شمارند. 5 ) ميزان تكاليف خانه و مدرسه را كه به نوعي به درس ديكته مربوط مي شود ، افزايش مي دهند . 6 ) از كودك مي خواهند شكل صحيح كلماتي را كه در نوشتن آن مرتكب اشتباه شده است بارها بنويسد . 7 ) از دانش آموزمي خواهند يك جمله بنويسد كه در آن ، شكل صحيح كلمه اي كه در ديكته غلط نوشته است به كار رود . 8 ) از وي مي خواهند تا واژه درست مورد نظر را ، يا فقط حرفي از آن واژه را كه غلط نوشته شده است ، با رنگ قرمز يا رنگ مشخص ديگري چند بار بنويسد تا در ذهنش پايدار بماند . همان طوري كه ملاحظه مي شود ، اكثر اين روشها حرفه اي نبوده و قديمي مي باشند ونه تنها حاصل چنداني نداشته ، بلكه علاوه بر صرف انرژي و وقت فراوان ، موجب سر خوردگي و سلب نشاط دانش آموز از نوشتن املا مي شود . بنابراين بهترين كار اين است كه ابتدا علل غلط نويسي دانش آموز را بيابيم و سپس بر حسب نوع غلط ، آنها را هدايت كنيم . در اين باره پژوهشهاي متعدد (بيات 1383،اباذري و ماشيني 1377 ، شريفان 1385 ) نشان داده اند كه غلطهاي املايي دانش آموزان از يك نوع و يك سنخ نيستند تا بتوان با اتخاذ يك روش همه آن غلطها را از بين برد و به پيشرفت دانش آموزان اطمينان يافت . اولين كار يك معلم و يا يك درمانگر اين است كه غلطهاي املايي دانش آموز را ياداشت كرده ، تجزيه و تحليل نمايد و سپس نوع غلطها را دسته بندي كند و با توجه به اينكه فراواني غلطهاي املا يي دانش آموزبه كدام يك از انواع غلطها (نارسا نويسي ، بي دقتي ،حساسيت شنيداري ، تقويت حافظه ديداري ، وارونه نويسي يا قرينه ، تميزديداري ، مشكلات آموزشي و.....)مربوط مي شود ، براي هر كدام از آنها يك برنامه طراحي نمايد . براي ترميم و درمان نارسايي نويسي مانند : اشتباصا ت ، رفته اند ، رستم وسهراب ، نيستند ، بايد اقدامات زير را انجام داد . 1) روان نويسي در اختيار دانش آموز قرار دهيد تا خطوطي به دلخواه رسم كند . 2) از او بخواهيد تا زيپ ،دكمه هاي لباس و بند كفش خودش را باز و بسته كند . 3) با استفاده از قيچي ، كاغذ هاي باطله را قيچي كند ( قيچي نوك پهن ) 4 ) از كودك بخواهيد كاغذ هاي باطله يا روز نامه را با دستي كه مي نويسد مچاله كند . 5 ) تعداي پيچ و مهره و قفل و كليد در اختيارش قرار دهيد تا آنها را باز و بسته كند . 6) مقداري گل رس تميز در اختيارش قرار دهيد تا با آن بازي و با آن چيز هاي مختلفي مانند بشقاب ، كاسه و غيره بسازد . 7 ) ابتدا اعداد و كلمات و حروف را به صورت كامل بنويسيد وسپس در كنار آن همان اعدا و كلمات را به صورت ناقص بنويسيد و از كودك بخاهيد آنها را كامل كند .

آرام

آرا

ش

ش‌

9

ه

براي ترميم و درمان كم دقتي و بي دقتي در كلماتي مانند : شعال ، كردش ، داسبتان ، صبحيح ، كند م ، بنزار، ....بايد اقدامات زير را انجام داد . 1) ديكته چند نفر را براي تصحيح در اختيار دانش آموز قرار دهيد تا آنها را تصحيح نمايد . 2 ) دو تصوير را كه مشابه هم هستند اما در يك يا چند مورد جزيي با هم اختلاف دارند ، به دانش آموز نشان بدهيد و از وي بخواهيد تا تفاوتهاي بين دو تصوير را پيدا كند . 3 ) كارتهاي مقوايي 5*7 سانتيمترتهيه كنيد . روي هر كدام يك كلمه بنويسيد طوري كه روي هر يكي از حروف يا نقطه يا دندانه آن كلمه جا افتاده باشد . دانش آموز بايد نقص كلمه را بيابد . مانند مـ ـ ربان 4) كارتهاي مقوايي 7*5 ساتيمتر تهيه كنيد . روي  هر كدام يك كلمه بنويسيد به طوري كه يك حرف يا دندانه  يا نقطه اضافي داشته باشد . دانش آموز بايد بخش زايد و اضافي كلمه را پيدا كند . براي ترميم و درمان حساسيت شنيداري در كلماتي مانند : مسبا ك ، آمدن ، صب ، بشگاب ، دمبال ، تلفزيون ، پمبه و .... بايد اقدامات زير را انجام داد : 1) به خانواده دانش آموز سفارش مي كنيم از سخن گفتن بسيار بلند در منزل و از بلند كردن صداي راديو و تلويزيون خود داري كنند . 2 ) چند قوطي خالي پلاستيك يك شكل و يك اندازه تهيه مي كنيم و داخل هر كدام از آنها چيزهايي از قبيل برنج ،لوبيا ، سنگ ريزه ، آجيل و امثال آن مي ريزيم . سپس قوطيها را يك به يك تكان مي دهيم . كودك بايد نوع صداي قوطي ، ماده داخل آن را تشخيص داده و نام ببرد . 3 )صداي راديو را بسيار كم مي كنيم طوري كه به زحمت قابل شنيدن باشد . سپس از كودك مي خواهيم به راديو گوش كند و سعي كند مطالب آن را درك كرده و براي ما باز گو نمايد . 4 ) معلم درس ديكته ، بايد سعي كند به هنگام اداي كلما ت براي ديكته نويسي ، از صداي معمول استفاده كند و هر واژه يا جمله را فقط يك بار بگويد . اگر چه ممكن است دانش آموزان در انطباق با اين روش ، مدت كوتاهي دچار مشكل شوند ، اما خيلي زود ياد مي گيرند كه اولين كلمه يا جمله اي را كه شنيد ند به آن دقت كرده و آن را به خاطر بسپارند . 5 ) از دانش آموزان بخواهيد چند وسيله صدا ساز درست كنند و صداي آنها را با هم مقايسه نمايند .  براي درمان و ترميم و تقويت حافظه ديداري كلما تي مانند : منزور ، هيله ، مقازه ، گذند ، بحار ، اروس ، سبر ، بشغا ب و ..... بايد اقدامات زير را انجام داد : 1 ) ابتدا دو تصوير را انتخاب كرده و يك به يك به دانش آموز مي دهيم و سپس تصوير ها را مخفي مي كنيم و از وي مي خواهيم آن تصوير ها را نام ببرد . 2 ) از دانش آموز مي خواهيم چند دقيقه بيرون از كلاس باشد . در غياب او محل نشستن يكي دو نفر از همكلاسيها را عوض مي كنيم . سپس كودك را به كلاس فرا مي خوانيم و از وي مي خواهيم تا تغييرات انجام شده در كلاس را پيدا وگزارش كند . 3 ) چند كارت مقوايي به ابعاد 7*10 سانتيمتر تهيه كرده و بر روي هر كدام يك واژه مي نويسيم . كارتها را به دانش آموز مي دهيم تا واژه ها را به خاطر بسپارد . سپس كارتها را از او گرفته و دور از ديد وي يكي دو كارت را بر مي داريم و بقيه را به دانش آموزمي دهيم . سپس از او مي خواهيم تا كارت مربوط به واژه اي را كه بر داشته ايم معرفي كند . ‍‍براي ترميم و درمان وارونه نويسي يا قرينه : ديد – آدم – بابا  يا قرينه نويسي مانند : راضي – بابا – آدم – ديد – رفت – بايد اقدامات زير را انجام داد : 1 ) تن آگاهي :دانش آموز بايد بتواند اندامهايش را بشناسد . به اين منظور از او مي خواهيم هر اندامي را كه نام مي بريم با دستش نشان دهد . 2 ) معلم رو به روي كود ك بايستد و هر كدام از اندامهايش را حركت دهد و كود ك همان حركت را تكرار كند . بديهي است كه در اين تمرين اگر بخشهايي از طرف چپ بدن معلم حركت كند ( يعني به عنوان مثال پاي چپ معلم )دانش آموز نيز بايد پاي راستش را بلند كند ، يعني پايي كه روبروي پاي چپ معلم قراردارد.البته تمام فعاليتهايي كه براي درمان نا رسا نويسي ذكر شد براي وارونه نويسي و قرينه مفيد است .  براي ترميم و درمان تميز ديداري در كلماتي مانند : دوز ، چانه ، زور دوس ، بتر ، بايد اقدامات زير را انجام داد : 1 ) كارتهاي مقوايي به ابعاد 10*7 سانتيمتر تهيه مي كنيم و در سمت راست آن يك كلمه مي نويسيم . دانش آموز بايد همان كلمه را از بين كلماتي كه در سمت چپ نوشته ايم پيدا كند .

           دانش

كاهش   -   سازش  - دانش  - بارش   -  چالش

2 ) كارتهاي مقوايي به ابعاد 10*7 سانتيمتر تهيه مي كنيم . در ستون سمت راست كارت چند حرف ، از جمله حرفي را كه درسمت راست نوشته بوديم ، مي نويسيم . سپس از كودك مي خواهيم كه حرف سمت راست را در ميان حروف سمت چپ بيابد .

           ج

ف – ي – س – ج – ل – ك - ق

 براي ترميم و درمان مشكلات آموزشي در كلماتي مانند : تجربها ، بنده گان ، شوده ام ، خراك ، خوروس ، اصحابه ، ديد نه پد ر، مي گوفت و ....بايد اقدامات زير را انجام داد : 1) براي اين نوع غلطها بايد درمانگران با آموزگار دانش آموز تماس گرفته و روش آموزش وي را جويا شود . بهتر است روشي كه درمانگر به كار مي برد ، با روش آموزگار مغاير نباشد. 2 ) ابتدا با لحني خوب و صميمي از كودكان مي خواهيم كه به ما گوش كنند . سپس به اين طريق عمل مي كنيم . بچه ها ببينيد من براي شما كلماتي را نام مي برم بعضي از اين كلمه ها طوريست كه وقتي من بيان كردم شما منتظر كلمه ديگري نمي مانيد . مثلا وقتي مي گو يم ( نامه ، خامه ، خانه ، شانه) شما متوجه مي شويد كه اسامي چيز هايي را گفتم . اما گاهي نيز كلماتي را مي گويم ولي شما منتظر مي ما نيد كه ادامه دهم . زيرا آن كلمه به تنهايي ، مقصود مرا به شما نمي رساند . مثلا ( مداد‍ِ  ، قندان ِ  ، كفش ِ ، كلاس ِ ، دانش آموز ِ ، آموزگار ِ )در اين گونه كلمات شما منتظر يد كه من ادامه دهم . مثلا ( مدادِ حسن  ، قندان ِ سفيد ، كفش ِ قرمز ، دانش آموز ِ خوب ) حالا اين دو دسته كلمات را مخلوط به كار مي برم . هر وقت بعد از گفتن كلمه ام منتظر كلمه ديگري بوديد دستها يتان را بالا ببريد و اگر نياز نبود كه منتظر كلمه ديگري بمانيد دستها يتان پايين باشد . خب حالا كلمات را مي گويم . كلاس ِ  ،  معلم ِ  ، مدير ، زن ِ ، ساده ، خامه ، دانه  و ... بعد از يكي دو جسله كه اين بازي را انجام داديم به آن فقط يك قاعده را آموزش مي دهيم . مي گوييم هر وقت بعد از تلفظ كلمه شما منتظر كلمه ديگري بوديد با اين ـــِــ آن را بنويسيد و اگر منتظر كلمه ديگري نبوديد با ـــه  يا  ه آن را بنويسيد . 3 ) واژه هايي مثل خوراك و خوش را ممكن است دانش آموزان به صورت خراك و خش بنويسند ، چون تعداد اين واژه ها محدود است مي توان با نوشتن اين كلمات بر روي يك صفحه مقوايي ، نوشتن استثنايي آنها را به كودكان ياد داد يعني از حافظه بصري آنان  استفاده نمود . 4 ) همچنين در مورد نوشتن واژه هاي خواهر ، خواب و امثال آن با گفتن داستاني در مورد حروف ، آنان را توجيه كرد . مثلا داستان حرف و كه لال است و صدايش در نمي آيد اما بسيار علاقه مند است كه لااقل در برخي واژه ها حضور داشته باشد . مثل دانش آموزي كه لال است اما مي خواهد در كلاس شركت كند و آنگاه با استفاده از حافظه بصري اين نوع كلمات را به كودك آموزش داد درست به همين طريق و با همان داستان براي واژه هاي مركب عربي كه الف در آنها تلفظ نمي شود . مثل اميرالمومنين . البته در سالهاي بالا تر ، هنگامي كه دانش آموز به رشد  ذهني بالاتري برسد مي توان قواعدي را نيز براي نوشتن اين كلمات بيان كرد .  در درمان اختلالات ياد گيري كودكاني كه داراي ويژگيهايي كه گفتيم هستند بايد قبل و يا همزمان با فعاليتهاي درمان اختلال ، سه گروه فعاليت خاص صورت گيرد .  اول: اقداماتي براي تغيير دادن و مناسب كردن محيط آموزش و ياد گيري در خانه ، مدرسه و اتاق درمان اختلال  د وم: تغيير روش آموزشي زمان آموزش و .... معلم متناسب با نوع ويژگي دانش آموز سوم : انجام يك سلسله فعاليتهاي منظم و سيستماتيك براي تغييررفتار دانش آموز ، اين  نوع فعاليتها را به طور كلي مي توان با اصطلاح تغيير رفتار معرفي كرد .   منابع  : تبريزي ، مصطفي (1376) درمان اختلالات ديكته نويسي ، (چاپ ششم ) تهران : فراروان

مجله ي رشد تكنولوژي، ماهنامه ي آموزشي شماره 4، دي ماه 1386

+ نوشته شده در  چهارشنبه شانزدهم دی 1388ساعت 23:9  توسط اعضای انجمن  |